معرفی خطوط اسلامی- خط رقعه

معصومه مصلح
معرفی خطوط اسلامی- خط رقعه

خط رقعه(رقعی)

در طول تاریخ خوشنویسی هرگاه خطی شکل می­گرفت، کاتبان در استفاده های بعدی تلاش می­کردند با دخل و تصرف، شیوه هایی متنوع از آن خط ابداع کنند. یکی از این تغییرات، استخراج خطی مختصر به منظور استفاده در حوائج فوری و تند نویسی بود. تند نویسی یکی از محرک­های اصلی رواج و شکل­گیری خطوط مختلف بوده است. یکی از این خطوط، خط رقعه است. رقعه در لغت به معنای پاره و نامه است. خط رقعه با الهام از خطوط نسخ و دیوانی به وجود آمده و هدف اصلی از وضع آن افزایش سرعت در نوشتن بوده است. خاستگاه خط رقعه که فرم ساده شدۀ خط نسخ است، به ترکیه عثمانی باز می­گردد. در منابع، سابقۀ تاریخی خط رقعه از نمونه­های موجود قدیم که به دست آمده است به سال 886 ق می­رسد و براساس اسناد موجود، خط رقعه بر صورت اولیۀ خود از زمان سلطان محمد فاتح پیدا شده است و در روزگار ممتازبک فرزند مصطفی افندی به سال 1255 ق در سراسر امپراتوری عثمانی معمول بوده است.

تایپوخط-خط رقعه

تایپوخط-خط رقعه

تایپوخط-خط رقعه

تایپوخط-خط رقعه

خط رقعه، شیوه­ای فربه ­تر از خط نسخ و کوتاهاندام و جمع و جور است و اندازۀ تنۀ اصلی حروف کوتاه قامت نوشته می­ شود. رقعه خطی واضح و روشن است و امروزه برای نوشتن عناوین کتاب­ های عربی کاربرد فراوانی دارد.

تایپوخط-ویژگی های خط رقعه

تایپوخط-مفردات خط رقعه

در خط رقعه از نسبت­ها و دانگ­های میانی دم قلم کمتر استفاده شده است و به ویژه ظرافت کمتری در شروع و ختم حروف دیده می­ شود. الف با کمترین تنوع کتابت شده و شروع و ختم حروف با حداقل تنوع در قلمرانی نوشته شده است.

تایپوخط-شروع و ختم حروف در خط رقعه

در خط رقعه، حرکات سطح بیشتر از دور حروف است. میزان سطح حروف سه برابر دور است.

تایپوخط-تناسب سطح و دور در خط رقعه

یکی دیگر از ویژگی­ های خط رقعه، اشکال ترکیبی حروف است که احتمالا به دلیل سرعت در نوشتن به وجود آمده است.

تایپوخط-حروف ترکیبی در خط رقعه

در خط رقعه، شروع حرف "هـ " اغلب به شکل باز نوشته می­ شود.

تایپوخط-حرف ه در خط رقعه

انتهای حرف "ق" با دنباله ­ای به سمت چپ برگشته است.

تایپوخط-حرف ق در خط رقعه

دو نقطه­ ها و سه نقطه­ ها به شکل پیوسته کتابت می­ شود؛ خصوصیتی که احتمالا به دلیل سرعت در کتابت، تند­نویسی و آسان­ نویسی ایجاد شده است.

تایپوخط-نقطه ها در خط رقعه


منابع

  • زين الدين، ناجی (1972م)، بدائع الخط العربي، وزاره الاعلام، بغداد.
  • زين الدين، ناجی (1968  م)، مصورالخط العربی، مکتب النهضه، بغداد.
  • فضائلی، حبيب الله (1350)، اطلس خط تحقیق در خطوط اسلامی، انجمن آثار ملی، اصفهان.
  • فضائلی، حبيب الله (1387) تعلیم خط، سروش، تهران.
  • قلیچ­خانی، حمیدرضا (1388)، فرهنگ واژگان و اصطلاحات خوشنویسی و هنرهای وابسته، روزنه، تهران.
  • یوسفی، غلامحسین (1384)، خوشنویسی (از سری مقالات دانشنامه ایرانیکا)، زیر نظر احسان یارشاطر، ترجمه­ ی پیمان متین، امیرکبیر، تهران.
دیدگاهتان را بفرستید.